Welke plaatdikte voor een kast: 15, 18 of 19 mm?

Voor de meeste kasten is 18 mm de juiste plaatdikte: voor de zijkanten, het boven- en onderblad en schappen tot ongeveer 70 à 80 cm breed. 15 mm volstaat voor kleine, ondiepe of lichte kasten. 19 mm is een stap stijver, maar alleen zinvol als jouw materiaal in die dikte bestaat. Kies de dikte vóór je maten neemt, want elke millimeter verandert de zaagmaat van bijna elk paneel in de kast.

Hoeveel zakt een schap door bij 15, 18 of 19 mm?

Een schap dat op twee steunen ligt en gelijkmatig belast wordt, volgt twee regels uit de balkleer. De doorbuiging neemt af met de dikte tot de derde macht, en groeit met de overspanning tot de vierde macht. Dat zijn verhoudingen en geen absolute getallen, maar ze volstaan om te kiezen. Hetzelfde materiaal, dezelfde overspanning en dezelfde belasting, met 18 mm als uitgangspunt:

De lengte weegt zwaarder dan de dikte. Een schap dat 20% langer is, buigt 2,1 keer zoveel door: meer dan het verschil tussen 18 en 15 mm. Wie een schap te slap vindt, wint dus meestal meer met een tussenschot dan met een dikkere plaat, want een schap dat je in het midden ondersteunt, buigt zestien keer minder door. Ook een lat van 30 à 40 mm hoog onder de voorkant van het schap, gelijmd en geschroefd, maakt het veel stijver zonder dikker materiaal.

Het materiaal speelt mee. Multiplex is doorgaans stijver dan spaanplaat en MDF, en die laatste twee zakken onder een blijvende last na verloop van tijd verder door. Als vuistregel voor boeken in 18 mm spaanplaat of MDF blijf je rond de 70 cm; in multiplex haal je ongeveer 80 cm. Lichte spullen mogen verder. Heeft je leverancier een draagtabel voor schappen, gebruik die dan. Het artikel over een boekenkast maken past dit toe op een kast van 900 mm breed met schappen van 18 mm.

Kastenbouwer rekent geen doorbuiging na: de dikte van een schap en zijn overspanning beoordeel je zelf. Het portaal laat de dikte van de schappen wel los van die van het korpus instellen (de schappen volgen het korpus zolang ze even dik zijn; heb je ze een eigen dikte gegeven, dan houden ze die), en zet bij een kleerkast met een binnenbreedte van meer dan 1000 mm vanzelf een middensteun voor de roede in de beslaglijst.

Wat de plaatdikte met je zaagmaten doet

Lopen de zijkanten van je kast door, dan zijn het boven- en onderblad de kastbreedte min tweemaal de plaatdikte. Die regel loopt door in de schappen en in de rugwand. Een open kast van 800 × 1800 × 350 mm, zonder sokkel, stomp geschroefd, met vier schappen en een rugwand in een groef van 6 mm, komt met de rekenkern van Kastenbouwer zo uit:

Tik je de kast over, zet dan eerst de sokkel uit: bij een open kast staat die in het portaal standaard aan, en dan zijn de zijkanten en de rugwand 100 mm korter. De zijkanten blijven bij een andere dikte gelijk, wat ertussen zit krimpt twee millimeter per millimeter dikte. Ontwerp je voor 18 mm en komt je plaat als 19 mm binnen, dan is een onderblad van 764 mm twee millimeter te breed voor een binnenmaat van 762 mm. Dat klemt en duwt de zijkanten uiteen. Is je plaat dunner dan verwacht, dan houd je een spleet over. De maten hangen niet van het materiaal af, maar geen enkel materiaal in de lijst van het portaal kent alle drie de diktes: bij een van de drie meldt het portaal dat de dikte niet gangbaar is.

Ook de verbinding speelt mee. Liggen boven- en onderblad over de zijkanten, dan blijven die bladen even breed als de kast en worden de zijkanten korter. Hoe zoiets meespeelt, staat in het artikel over een zaaglijst die klopt; de zaaglijst van het portaal rekent de gekozen verbinding en de gekozen dikte telkens opnieuw mee.

Nominale dikte is niet de echte dikte

Een plaat van 18 mm is zelden precies 18,0 mm. De werkelijke dikte wijkt vaak een paar tienden van een millimeter af van de opgegeven, en dat verschilt per soort, merk en partij. Bij een onderblad tussen twee zijkanten telt dat dubbel: zijn de zijkanten elk 0,3 mm dunner dan gedacht, dan is de binnenmaat 0,6 mm breder.

Meet daarom een plaat uit je eigen levering, met een schuifmaat en niet met een duimstok, op een afgezaagd stuk of op de rand, en op meer dan één plaats. Vraag je zaagdienst vóór je bestelt om een reststukje van de plaat die ze voor je gebruiken. Is de dikte anders dan je zaaglijst veronderstelt, dan weet je dat nu en niet bij het monteren.

In Kastenbouwer kies je de dikte van het korpus uit de gangbare diktes van het materiaal. Wijkt jouw plaat af, voeg ze dan toe als eigen materiaal in de instellingen, met de gemeten dikte, bijvoorbeeld 17,6. Een komma met cijfers aan beide kanten is één dikte; meerdere diktes scheid je met een komma en een spatie, zoals 12, 18, en het portaal toont onder het veld hoe het ze gelezen heeft. Kies je voor het korpus een dikte die het materiaal niet kent, dan meldt het portaal dat, bijvoorbeeld “MDF standaard is niet gangbaar in 19 mm”. Hetzelfde geldt voor de schappen, de fronten, de rugwand, de ladewangen en de ladebodems: een schap van 22 mm in berken multiplex krijgt de melding dat dat materiaal niet in 22 mm gangbaar is, met de diktes die het wel kent. Of de dikte bij jouw leverancier te koop is, blijft jouw controle.

Wanneer 18 mm volstaat, en wanneer niet

• Zijkanten, boven- en onderblad. 18 mm volstaat voor vrijwel elke gewone kast. Dunner kan bij kleine, ondiepe of lichte kasten; je wint gewicht en verliest stijfheid, en je verbindingen hebben minder hout om in te grijpen.
• Schappen. Zie de tabel hierboven. Brede schappen of zware lasten vragen een tussenschot, een voorlat of 22 à 25 mm. In het portaal stel je de dikte van de schappen los van het korpus in.
• Deuren en laden. Ook hier is 18 mm de standaard. Gelakt MDF komt in de lijst van het portaal in 16, 18, 19 en 22 mm.
• Rugwand. Die telt niet mee in deze keuze: 3 tot 8 mm hardboard volstaat meestal, want de rugwand houdt de kast haaks en draagt geen last.

15 en 19 mm bestaan niet bij elk materiaal. In de lijst van Kastenbouwer hebben berken, populieren en okoumé multiplex, betonplex en OSB3 15 mm, en hebben witte en gedecoreerde melamine, melamine MDF, gelakt MDF en gefineerd MDF 19 mm. Standaard MDF en rauwe spaanplaat hebben geen van beide. Dat is een lijst van gangbare diktes en geen leveringsgarantie: kijk na wat je leverancier heeft.

Wat de stap kost, zie je in Pro in de richtprijzen van het portaal (augustus 2026, exclusief btw), onder Instellingen en Plaatmateriaal. Witte melamine van 19 mm kost € 66 per plaat tegenover € 63 voor 18 mm: 5% meer voor een schap dat 18% stijver is. Berken multiplex gaat van € 142 voor 15 mm naar € 169 voor 18 mm, ongeveer een vijfde meer. Kijk ook naar de plaatindeling: de zaagmaten veranderen met de dikte, en met een kleine maataanpassing kan een plaat minder nodig zijn.

Wil je zelf zien wat 18 of 19 mm met je kast doet, teken dan dezelfde kast twee keer in het gratis pakket, in een materiaal dat beide diktes kent zoals witte melamine, en leg de twee zaaglijsten naast elkaar: een kast tekenen online kost niets en vraagt geen kaartnummer. Voor de dikte van de band die je op de kanten plakt, lees je kantenband kiezen; meubelmakers die in fineer werken, vinden op de pagina voor meubelmakers hoe het portaal met nerf en materiaal omgaat. Waarom je platen koopt en geen vierkante meters, en welke plaatmaten en diktes gangbaar zijn, staat in het artikel over plaatmateriaal en kantenband.